קפיצת גדילה

קפיצת גדילה / רונית מירסקי

רונית מירסקי היא אמא לג'וני, ילד עם תסמונת דאון, וגם לשני ילדים נוספים, וגם אמנית, לא בהכרח בסדר הזה. בתערוכה קפיצת גדילה ממשיכה מירסקי את גוף היצירה שלה העוסק בהתמודדויות הביולוגיות-התפתחותית-נוירולוגית-וחברתית של הורות לילד עם תסמונת דאון, בשימוש בטכניקות, חומרים ודימויים שונים. 

בתערוכה ארבע מוקדים, כל אחד מתבונן על הסיטואציה מזוית אחרת: הגליץ' בקוד, המבטים, ההתפתחות, והחסד.

גליץ' בקוד: תסמונת דאון היא למעשה ביטוי לטעות מערכת, לגליץ' במערכת – במקום שיהיו שני כרומוזומים מספר 21, נוסף שם כרומוזום שלישי, המשבש את התפקוד. הקוד הגנטי הוא כמו מערכת גלגלי שיניים מהודקת ומתפקדת, לתוכה מוכנס גלגל נוסף המשבש את התנועה. בקיר משמאל מוצבות 50 תיבות נגינה, אלא שהקוד של המוזיקה, התווים, מקורם בעיבוד בינארי לקוד ה-DNA בכרומוזום 21 של ג'וני, קוד שהוא גליץ', מה שיוצר מלודיה דיסהרמונית. המבקרים בתערוכה מוזמנים לנגן ולשחק, אלא שגם תיבות הנגינה הן בעלות פוטנציאל התקלקלות סביר. לאורך חודשי התצוגה של התערוכה, כל תיבת נגינה תקולה תסומן בנקודה, והנקודות על הקיר יסמנו מעין קוד בינארי נוסף – תקין ולא תקין, גליץ' בגליץ'. 

התפתחות: בקיר מימין יש קיר טיפוס, סמן לבריאות פיזית ונפשית, Wellness ו-Well-Being. אלא שעבור ילד עם תסמונת דאון וגם עבור ההורים שלו, לא כל מכשול הוא עביר, לא כל עליה למעלה היא עניין של אימון ופיתוח יכולת וסיבולת, לא כל טיפוס הוא משחק. מכשולים רבים אינם עבירים, השיא נמוך ומצריך עבודה מתמדת, יש מאמץ רב של הילד ושל ההורים להשיג הישגים ומהר, כל הישג – פדגוגי, פיזי, שפתי, חברתי, קוגניטיבי, פיזיולוגי וכו' – שלא יושג בגיל צעיר כבר לא יושג. כל שלב הוא מאמץ, לא הכל בר השגה. ולצד זאת – המאמץ לטפס, שהופך למאמץ משפחתי, הוא מטרה יומיומית. בהתאם, המאחזים בקיר הטיפוס בתערוכה לא רק שאינם תפקודיים, אלא שהם ממש מכשילים את המשתמש, מאלצים אותו לעבוד קשה יותר כדי לטפס, והכישלון בשימוש בהם מובלע בעצם היותם.

מבטים: תסמונת דאון היא תסמונת שיש לה נראות פיזית, וגם נראות התנהגותית, והיא גוררת מבטים שמסובכים לפירוש. מבט של רתיעה? של סקרנות? אולי מביטים כי ג'וני חמוד? אולי כי מרחמים עליו? אולי כי מרחמים על ההורים שלו? הילד וגם האמא כל הזמן בבחינה, כל החלטה הורית נמצאת תחת ביקורת, כל הצלחה או כישלון פדגוגי, כל התקדמות או נסיגה התפתחותית, כל צעד, מילה או התנהגות נבחנים ומפורשים ומטופלים. מעל לראש המבקרים בתערוכה יש מערכת של עיניים בוחנות, הזזות בהתאם לתנועה. הן בוחנות ובודקות וחוקרות, והן גם קרובות לקיר הטיפוס, כאילו שואלות: האם אנחנו, בבחינתנו המתמדת, עוזרים או מונעים ממנו לטפס?

חסד: התערוכה "קפיצת גדילה" פוגשת את מירסקי בנקודה סימבולית: היא אמא לילד עם תסמונת-דאון בן 10, גיל שמאפשר פרספקטיבה, רפלקציה ותיעוד של חייו ושל חייה לצידו. הציור שבקצה הגלריה, מרפרר לציור מפורסם של ואן דייק משנת 1627-8 ובו דמות אישה אלגורית, מייצגת את המידה הנוצרית החסד (Curitas או Cherity), מוקפת בשלושה תינוקות. המונח, בנצרות, מצביע על האהבה הגדולה ביותר, שילוב של אהבת האם ואהבת האדם, ושלושת הילדים בציור מזוהים לרוב כייצוג של שלושת המידות הנוצריות: אמונה , תקווה ואהבה. אלא שבציור זה, במרכז הציור דיוקן האמנית עצמה, מוקפת בשלושת ילדיה, ובראשם ג'וני. אכן, זה המסע של ג'וני, אבל זה גם המסע שלה וגם של הילדים האחרים שלה, מסע שעתיד להימשך, עבור כולם. בציור, מבטה של מירסקי מופנה כלפי מעלה – אל שמיים פתוחים, אך גם אל רשת המבטים שמעליה, אל הציפיות, אל הבחינה המתמדת. 

בסופו של דבר, קפיצת גדילה אינה מתארת התקדמות ליניארית, פתרון או הבטחה. היא מציבה מרחב שבו גליץ’ בקוד, מאמץ התפתחותי, מבטים חיצוניים וחסד קיומי מתקיימים בו־זמנית, ללא היררכיה וללא הכרעה. זו תערוכה על חיים בתוך מערכת שלא נבנתה עבורך, על הורות שנדרשת לפעול כל הזמן בין אמונה לספק, בין החזקה לשחרור, בין תקווה לפיכחון. הקפיצה כאן אינה לגובה, אלא להבנה: שהדרך ארוכה, לא סימטרית, לעיתים דיסהרמונית, ושבתוכה – לא למרות השיבוש אלא דרכו – מתאפשרים קשר, משמעות ואהבה.

אוצר: פרופ' ארז מעין שלו

قفزة نمو / رونيت ميرسكي

رونيت ميرسكي هي أمّ لجوني، طفل يعاني من متلازمة داون، وأمّ لطفلين آخرين أيضًا، وهي فنانة، ليس بالضرورة بهذا الترتيب. في المعرض «قفزة نمو» تواصل ميرسكي مشروعها الفني الذي يتناول التحديات البيولوجية والتطورية والعصبية والاجتماعية المرتبطة بالأمومة لطفل يعاني من متلازمة داون، وذلك من خلال استخدام تقنيات ومواد وصور مختلفة.

في المعرض أربعة محاور، ينظر كل واحد منها إلى الحالة من زاوية مختلفة: الخلل في الشيفرة، النظرات، التطوّر، والنعمة.

الخلل في الشيفرة: متلازمة داون هي في الواقع تعبير عن خطأ في النظام، عن خلل (غليتش) في المنظومة – فبدل أن يكون هناك كروموسومان من الرقم 21، يُضاف كروموسوم ثالث، ما يربك الأداء الوظيفي. الشيفرة الجينية تشبه نظامًا من التروس المحكمة التي تعمل بتناغم، يُدخَل إليها ترس إضافي يعرقل الحركة. على الجدار الأيسر نُصبت 50 علبة موسيقى، غير أن شيفرة الموسيقى، أي النوتات، مصدرها معالجة ثنائية لشيفرة الـDNA في الكروموسوم 21 الخاص بجوني، وهي شيفرة تُعدّ خللًا، ما ينتج لحنًا غير منسجم. يُدعى زوّار المعرض للعزف واللعب، إلا أن علب الموسيقى نفسها تحمل احتمالًا معقولًا للتعطّل. وعلى امتداد أشهر عرض المعرض، ستُعلَّم كل علبة موسيقى معطّلة بنقطة، وستشكّل النقاط على الجدار نوعًا من شيفرة ثنائية إضافية – سليم وغير سليم، خلل داخل خلل.

التطوّر: على الجدار الأيمن يوجد جدار تسلّق، بوصفه رمزًا للصحة الجسدية والنفسية، ولـ Wellness وWell-Being غير أنّه بالنسبة لطفل يعاني من متلازمة داون، وكذلك بالنسبة لوالديه، ليس كل عائق قابلًا للتجاوز، وليس كل صعود إلى الأعلى مسألة تدريب وتطوير للقدرة والتحمّل، وليس كل تسلّق لعبة. كثير من العوائق غير قابلة للاجتياز، والسقف منخفض ويتطلّب عملًا متواصلًا، وهناك جهد كبير من الطفل ومن الوالدين لتحقيق الإنجازات وبسرعة، إذ إن كل إنجاز — تربوي، جسدي، لغوي، اجتماعي، معرفي، فسيولوجي، وغيرها — إن لم يُحقَّق في سن مبكرة فلن يُحقَّق لاحقًا. كل مرحلة هي جهد، وليس كل شيء ممكن المنال.

ومع ذلك، فإن السعي إلى التسلّق، الذي يتحوّل إلى جهد عائلي، يصبح هدفًا يوميًا. وبناءً على ذلك، فإن مقابض التسلّق في جدار المعرض ليست غير وظيفية فحسب، بل إنها تعيق المستخدم فعليًا، وتجبره على بذل جهد أكبر للتسلّق، كما أن الفشل في استخدامها كامن في طبيعتها ذاتها.

النظرات: متلازمة داون هي متلازمة لها حضور مرئي جسدي، وكذلك حضور سلوكي، وهي تستجلب نظرات يصعب تفسيرها. هل هي نظرة نفور؟ أم فضول؟ ربما ينظرون لأن جوني لطيف؟ وربما بدافع الشفقة عليه؟ أو الشفقة على والديه؟ الطفل والأم كلاهما تحت المراقبة الدائمة؛ كل قرار تربوي يكون موضع نقد، وكل نجاح أو إخفاق تربوي، وكل تقدّم أو تراجع نمائي، وكل خطوة أو كلمة أو سلوك تُفحَص وتُفسَّر ويُتعامَل معها.

فوق رؤوس زوّار المعرض توجد منظومة من العيون الفاحصة، تتحرّك تبعًا للحركة. إنها تراقب وتفحص وتستقصي، وهي أيضًا قريبة من جدار التسلّق، كأنها تسأل: هل نحن، من خلال فحصنا الدائم، نساعده أم نمنعه من التسلق؟

النعمة: يلتقي معرض «قفزة نمو» بميرسكي عند نقطة رمزية: فهي أمّ لطفل يبلغ من العمر 10 سنوات ويعاني من متلازمة داون، وهو عمر يتيح منظورًا أوسع، وتأمّلًا، وتوثيقًا لحياته ولحياتها إلى جانبه. اللوحة الموجودة في نهاية المعرض تُحيل إلى لوحة شهيرة لفان دايك من عامي 1627–1628، تظهر فيها شخصية نسوية رمزية تمثّل الفضيلة المسيحية «النعمة/المحبّة» ( Caritas أو Charity)، محاطة بثلاثة رُضّع. يشير هذا المصطلح في المسيحية إلى أسمى درجات الحب، وهو مزيج من حبّ الأم وحبّ الإنسان، وغالبًا ما يُعرَّف الأطفال الثلاثة في اللوحة بوصفهم تمثيلًا للفضائل المسيحية الثلاث: الإيمان، والرجاء، والمحبة.

غير أنّه في هذه اللوحة، تحتلّ مركزَ المشهد صورةُ الفنانة نفسها، محاطة بأطفالها الثلاثة، وفي مقدّمتهم جوني. نعم، هذه رحلة جوني، لكنها أيضًا رحلتها هي ورحلة أطفالها الآخرين، رحلة يُتوقّع أن تستمرّ للجميع. في اللوحة، يتجه نظر ميرسكي نحو الأعلى — إلى سماء مفتوحة، ولكن أيضًا إلى شبكة النظرات التي تعلوها، إلى التوقّعات، وإلى الفحص الدائم.

في نهاية المطاف، لا تصف «قفزة نمو» تقدّمًا خطّيًا، ولا حلًا، ولا وعدًا. إنها تُقيم فضاءً يتعايش فيه خلل في الشيفرة، وجهد نمائي، ونظرات خارجية، ونعمة وجودية في آنٍ واحد، من دون تراتبية ومن دون حسم. إنه معرض عن الحياة داخل منظومة لم تُبنَ من أجلك، وعن أمومة يُطلب منها أن تعمل باستمرار بين الإيمان والشك، بين التمسّك والإفلات، بين الأمل والوعي الواقعي. القفزة هنا ليست إلى الأعلى، بل إلى الفهم: أن الطريق طويلة، غير متناظرة، وأحيانًا غير منسجمة، وأن في داخلها — لا على الرغم من الخلل بل من خلاله — يصبح الارتباط، والمعنى، والحب ممكنًا.

أمين المعرض: بروفسور إيرز معيان شاليڤ

Growth Spurt / Ronit Mirsky

Ronit Mirsky is the mother of Jonny, a child with Down syndrome, and of two more children, and an artist - not necessarily in that order. In Growth Spurt, Mirsky’s latest exhibition, she further develops her body of work that engages with the biological, developmental, neurological, and social challenges of parenting a child with Down syndrome, using a range of techniques, materials, and images.

The exhibition is staged around four focal points, each examining the situation from a different angle: the glitch in the code, development, gazes, and grace.

Glitch in the Code: Down syndrome is, in effect, the expression of a system error - a glitch in the system. Instead of two copies of chromosome 21 in a neurotypical person, people with Down Syndrome have a third copy, disrupting normal function. The genetic code resembles a tightly meshed system of gears; the insertion of an extra gear disrupts the movement. The left wall,  features 50 music boxes, whose melodies are derived from a binary translation of the DNA code of Jonny’s 21st chromosome. This flawed code produces a disharmonic melody. Visitors are invited to play, yet the music boxes carry a real potential for malfunction. Over time, each broken music box will be marked with a dot, forming another binary code - functioning and malfunctioning, a glitch within a glitch.

Development: On the right wall is a climbing wall, a marker of physical and mental health, of wellness and well-being. Yet for a child with Down Syndrome, and for their parents, not every obstacle is passable, not every ascent a matter of training or endurance. Many obstacles cannot be overcome; the  developmental ceiling is lower and requires constant effort. There is immense pressure to achieve milestones early, since achievements not reached in early childhood will often never be reached. Accordingly, the grips on the climbing wall are deliberately non-functional. They actively impede the climber, embedding effort and failure into their very design.

Gazes: Down syndrome has both physical and behavioral visibility, attracting gazes that are difficult to interpret: curiosity, discomfort, affection, pity. The child and the parent are constantly under examination. Every parental decision, every developmental success or failure, every gesture or word is scrutinised. Above the visitors’ heads is a system of observing eyes that move in response to motion. Juxtaposed close to the climbing wall, they seem to ask: does our constant scrutiny help him climb - or prevent him from doing so?

Grace: Growth Spurt meets Mirsky at a symbolic moment. She is the mother of a ten-year-old child with Down syndrome, an age that allows perspective and reflection. A painting at the far end of the gallery references a 1627-8 painting by Van Dyck depicting Charity (Curitas), the Christian virtue of love, surrounded by three children. Here, the central figure is the artist herself, surrounded by her three children, with Johnny foremost among them. This is Johnny’s journey, but also hers, and that of her other children - a journey that continues. Mirsky’s gaze is directed upward, toward open skies, but also toward expectations and constant evaluation.

Ultimately, Growth Spurt does not describe linear progress or resolution. It presents a space in which a glitch in the code, developmental effort, external gazes, and existential grace coexist without hierarchy. This is an exhibition about living within a system not designed for you, and about parenting that moves constantly between faith and doubt, holding on and letting go, hope and clear-eyed realism. The leap here is not upward, but toward understanding: that the path is long, asymmetrical, at times disharmonic, and that within it - not despite the disruption but through it - connection, meaning, and love become possible.

Curator: Prof. Erez Maayan Shalev